EU: Dân số giảm; Luật hóa tiêu chuẩn xanh; Cuộc đua vũ khí hạt nhân chiến thuật; Cạnh tranh TQ ở Trung Á; 'Vụ bê bối máu bẩn' ở Anh

DÂN SỐ GIẢM MẠNH, TRIỂN VỌNG KINH TẾ CHÂU ÂU ẢM ĐẠM

Dân số của Liên minh châu Âu (EU) đang giảm nhanh hơn dự kiến, có thể gây căng thẳng cho tài chính của các chính phủ và đe dọa triển vọng tăng trưởng kinh tế trong dài hạn của khối này.

Dân số châu Âu bước vào thời kỳ suy giảm kéo dài

Ở Telendos, một hòn đảo nhỏ của Hy Lạp nằm bên bờ biển Aegean, cậu bé Savas Glinatsis là học sinh duy nhất của một trường tiểu học địa phương. 10 năm trước, Telendos có hơn 100 cư dân thường trú nhưng hiện nay chỉ còn khoảng 60 người. Glinatsis, vừa tròn 8 tuổi vào năm ngoái, là trẻ em duy nhất trên đảo.

Tình trạng thiếu trẻ em ở châu Âu không chỉ giới hạn ở Hy Lạp. Theo dự đoán của Liên hợp quốc (LHQ), năm nay có thể đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử EU khi dân số bắt đầu đà suy giảm kéo dài.

Dân số EU tăng trong năm tính đến tháng 1-2023 nhờ làn sóng người di tản từ Ukraine, sau hai năm sụt giảm do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19. Năm ngoái, Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) dự báo dân số của EU sẽ đạt đỉnh 453 triệu người vào năm 2026. Nhưng với tỷ lệ sinh ở EU trong năm 2023 giảm xuống mức sâu hơn mức mà Eurostat dự báo trong hai thập niên tới, đỉnh dân số của khu vực này có thể đến trước năm 2026.

Sự đảo ngược nhân khẩu học của EU dường như đang đến sớm hơn dự đoán của nhiều chuyên gia. Trong vài thập niên qua, làn sóng nhập cư giúp dân số của EU tăng lên và sự tham gia ngày càng tăng của người nhập cư và phụ nữ vào lực lượng lao động bù đắp cho sự sụt giảm nhanh chóng của dân số trong độ tuổi lao động của khối này. Tuy nhiên, những yếu tố này sẽ sớm không đủ bù đắp cho tỷ lệ sinh đang giảm nhanh.

Nhiều thành viên trong số 27 nước thuộc EU có tỷ lệ sinh cực kỳ thấp trong nhiều thập niên. Với lực lượng lao động đang thu hẹp, áp lực tài chính của các chính phủ trong khu vực tăng thêm, kéo theo những hậu quả tiềm tàng đối với triển vọng kinh tế và vị thế địa chính trị của EU.

EU đã trở thành nơi thử nghiệm các chính sách hỗ trợ sinh sản do chính phủ lãnh đạo. Nhưng hầu hết trong số đó cho đến nay không giúp ngăn chặn tình trạng giảm sinh hiệu quả. Một biện pháp khắc phục khác là tăng cường nhập cư, một chủ đề gây tranh cãi chính trị ở nhiều nước EU. Các đảng dân túy chống nhập cư có thể sẽ giành được thắng lợi trong cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu được tổ vào đầu tháng 6 tới.

“Nếu không xem xét các xu hướng nhân khẩu học và giảm thiểu tác động, chúng ta có thể dần rơi vào những kịch bản đen tối”, Dubravka Šuica, phó chủ tịch phụ trách dân chủ và nhân khẩu học của Ủy ban châu Âu (EC), cảnh báo.

Bà cho biết thêm, những kịch bản này bao gồm các mối đe dọa tiềm tàng đối với khả năng cạnh tranh của EU, áp lực lên ngân sách, căng thẳng về dịch vụ công và lương hưu, cũng như khả năng thiếu việc làm trên mọi lĩnh vực của nền kinh tế.

Bà kêu gọi các chính phủ thành lập các bộ phụ trách nhân khẩu học đồng thời hối thúc EU thành lập một hội đồng về nhân khẩu học. Bà giải thích, nếu không có tổ chức phù hợp, không ai cảm thấy có trách nhiệm trước các vấn đề nhân khẩu học. Bà cảnh báo, EU đang trên bờ vực của một biến chuyển lớn về nhân khẩu học, đòi hỏi phải xem xét lại các khuôn khổ thể chế, chính trị, kinh tế và văn hóa của khối này.

Nhân lực thiếu hụt trong nhiều lĩnh vực

Sau chiến tranh thế giới thứ hai, hầu hết các nước châu Âu đều trải qua thời kỳ bùng nổ sinh con, góp phần vào đà tăng trưởng dân số vững chắc trên khắp lục địa. Kể từ đó, các yếu tố bao gồm tăng trưởng nhanh chóng về trình độ học vấn, đặc biệt là ở phụ nữ, cải thiện dinh dưỡng và vệ sinh, kiểm soát các bệnh truyền nhiễm và phổ biến các phương pháp ngừa thai đã dẫn đến tỷ lệ sinh giảm mạnh và tuổi thọ tăng lên. Trong thời gian này, tỷ lệ dân số của EU trong dân số toàn cầu giảm hơn một nửa xuống dưới 6%.

Theo dữ liệu của LHQ, dân số trong độ tuổi lao động của EU, những người trong độ tuổi 20-64, đóng góp phần lớn doanh thu thuế, giảm từ mức đỉnh điểm 270 triệu người trong năm 2011 xuống còn khoảng 261 triệu trong năm nay. So với tổng dân số, nhóm dân số trong độ tuổi lao động của EU đạt đỉnh 61,4% vào năm 2008 và hiện nay giảm xuống còn 58%.

Michael Saunders, nhà kinh tế học của Oxford Economics, cho biết với tỷ lệ dân số có việc làm ngày càng giảm, GDP bình quân đầu người của EU sẽ ở mức thấp dai dẳng.

Theo phân tích của Financial Times dựa trên dữ liệu của LHQ, dân số trong độ tuổi từ 20-64 ở Đức đã suy giảm khoảng 2 triệu kể từ khi đạt đỉnh vào năm 1998. Trong thập niên tới, nền kinh tế lớn nhất EU dự kiến mất thêm 10% dân số trong độ tuổi lao động, khoảng 5 triệu người.

Hồi tháng 2, Bộ trưởng Kinh tế Đức, Robert Habeck cảnh báo tình thiếu lao động là rủi ro lớn nhất đối với tăng trưởng kinh tế của đất nước. Viện nghiên cứu kinh tế Đức (IDW) ước tính, tình trạng thiếu lao động có thể khiến sản lượng kinh tế của Đức mất 49 tỉ euro trong năm 2024.

Sự sụt giảm dân số trong độ tuổi lao động của EU dự kiến làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nhân lực một số lĩnh vực. EC cho biết, nhiều nước thành viên EU đang có nhu cầu cao về nhân lực có tay nghề trong các lĩnh vực như kỹ thuật, khoa học, công nghệ. Vì vậy, khi thế hệ lao động lớn tuổi nghỉ hưu, tình trạng thiếu hụt nhân lực ở cả các lĩnh vực đòi hỏi tay nghề cao lẫn tay nghề thấp sẽ tăng đáng kể.

Nhu cầu lao động đã giảm bớt trong năm qua khi nền kinh tế Đức gặp khó khăn. Tuy nhiên, theo một cuộc khảo sát của Viện Ifo, một tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Munich, gần 40% doanh nghiệp Đức đang thiếu lao động có trình độ. Tỷ lệ này tăng lên gần 70% trong lĩnh vực dịch vụ pháp lý và kế toán.

Tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào năng suất lao động

Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) dự đoán, tổng số giờ làm việc ở châu Âu sẽ giảm trong 5 năm tới, trong khi con số này dự kiến tiếp tục tăng ở Mỹ. Tương tự, báo cáo về vấn đề già hóa dân số mới nhất của EC dự báo, tổng số giờ làm việc của châu Âu sẽ giảm vào cuối thập niên 2020. Báo cáo cho biết, do số giờ làm việc dự kiến sẽ giảm, tăng trưởng năng suất lao động sẽ trở thành động lực duy nhất cho tăng trưởng GDP của EU. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng năng suất lao động của EU chậm lại trong hơn một thập niên và giảm kể từ cuối năm 2022, làm gia tăng khoảng cách với Mỹ.

Nhiều chuyên gia kêu gọi các chính phủ EU đầu tư vào kỹ năng và giáo dục để nâng cao giá trị sản phẩm được tạo ra trên mỗi giờ làm việc. EU đã cố gắng giải quyết vấn đề này bằng các sáng kiến như “Năm Kỹ năng châu Âu” (European Year of Skills), bắt đầu từ tháng 5-2023 kéo dài đến tháng 5-2024. Sáng kiến này nhằm trang bị cho lao động trong khu vực những kỹ năng phù hợp và giúp các công ty giải quyết tình trạng thiếu lao động.

“Chúng ta cần phải đầu tư lớn để nâng cao kỹ năng của nguồn nhân lực đang có, thay vì cố gắng tăng tỷ lệ sinh”, Wolfgang Lutz, giám đốc sáng lập của Trung tâm Nhân khẩu học và vốn nhân lực toàn cầu Wittgenstein (Áo), nói.

Ông nói thêm, nếu không làm được điều này, EU sẽ mất đi khả năng cạnh tranh toàn cầu, không chỉ khiến vị thế của EU giảm sút trên thế giới, mà còn cả phúc lợi của người dân ở châu Âu.

Kịch bản này đã được thể hiện rõ qua khoảng cách kinh tế ngày càng gia tăng giữa EU với Mỹ, nơi dân số trong độ tuổi lao động đang tăng lên nhờ dân nhập cư. Jan Hatzius, nhà kinh tế trưởng của ngân hàng Goldman Sachs, dự báo tăng trưởng kinh tế Mỹ sẽ tiếp tục mạnh hơn EU trong thập niên tới, chủ yếu là nhờ nhân khẩu học tốt hơn.

CHÂU ÂU ĐANG MUỐN LUẬT HÓA CÁC TIÊU CHUẨN XANH

Xu hướng chuyển đổi xanh mang đến nhiều cơ hội nhưng cũng kéo theo sự phân hóa giữa các nhóm quốc gia. Những nước đi trước đang dần hình thành nên hệ sinh thái riêng về kinh tế, thương mại, đầu tư, trong khi các quốc gia chậm đổi mới có nguy cơ tụt hậu.

Các chuỗi giá trị cung - cầu xanh, với các dòng chảy mậu dịch và đầu tư được quy định ngày càng nghiêm ngặt theo yêu cầu phát triển bền vững. Các thị trường nhập khẩu quan trọng đang triển khai áp dụng thuế suất cao đối với các sản phẩm có “dấu carbon” lớn.

Điển hình là những quy định mới của Liên minh châu Âu (EU) trong khuôn khổ Chiến lược Thỏa thuận Xanh (European Green Deal) đang đi vào hiệu lực và có xu hướng ngày càng siết chặt hơn.

Các hàng rào kỹ thuật

Ở trong nhóm các nước đang phát triển, Việt Nam phải đối mặt với những thách thức từ các chuẩn mực về thương mại và đầu tư gắn với các tiêu chuẩn xanh. Những chuẩn mực này đang dần được mở rộng phạm vi và luật hóa, tạo ra những rào cản và thách thức không nhỏ đối với việc duy trì đà xuất khẩu của Việt Nam, nhân tố đóng góp quan trọng cho tăng trưởng kinh tế. Dưới đây là các hàng rào kỹ thuật đang thách thức các doanh nghiệp của Việt Nam.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) ra đời nhằm giải quyết nỗi lo ngại về biến đổi khí hậu và hiện tượng “rò rỉ carbon”. EU lo ngại các doanh nghiệp có thể chuyển những hoạt động sản xuất phát thải nhiều carbon ra nước ngoài để tranh thủ các tiêu chuẩn còn lỏng lẻo, để chuyển lượng khí thải ra ngoài châu Âu và làm suy yếu nghiêm trọng tham vọng trung hòa khí hậu của EU và toàn cầu.

Để ngăn chặn nguy cơ này, EU quyết định sẽ cân bằng giá carbon giữa sản phẩm nội địa và nhập khẩu bằng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Cơ chế này cũng là công cụ giúp EU dẫn dắt vấn đề biến đổi khí hậu toàn cầu và thúc đẩy cạnh tranh công bằng.

Quy định (EU) 2023/956 về Thiết lập CBAM của EU đã chính thức có hiệu lực từ ngày 16/05/2023. CBAM sẽ được triển khai qua hai giai đoạn. Giai đoạn chuyển tiếp từ 2023-2026, các nhà nhập khẩu có nghĩa vụ báo cáo lượng phát thải carbon liên quan đến hàng hóa nhập khẩu như sắt thép, nhôm, điện, xi măng, phân bón và hydrogen.

Từ năm 2026, cơ chế này sẽ vận hành toàn diện, áp thuế carbon đối với hàng hóa dựa trên cường độ phát thải khí nhà kính trong quy trình sản xuất tại nước xuất khẩu. Hàng hóa nhập khẩu sẽ được phân loại thành loại đơn giản và phức tạp, với hàng hóa phức tạp phải kê khai cả lượng phát thải của các nguyên liệu tạo thành sản phẩm.

Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công thương, Bộ Công Thương, trong ngắn hạn, CBAM chưa tác động đáng kể tới xuất khẩu của Việt Nam. Ngành nhôm, thép chịu ảnh hưởng nhiều nhất với giá trị xuất khẩu giảm khoảng 4% và sản lượng giảm 0,4-0,8%.

Tuy nhiên về lâu dài, phạm vi của CBAM có thể được mở rộng, bao gồm cả phát thải gián tiếp và nhiều lĩnh vực khác như năng lượng, khoáng sản, thực phẩm, dệt may, hóa chất, xây dựng. Ước tính sơ bộ từ Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) cho thấy, CBAM sẽ làm giảm bình quân GDP hằng năm của Việt Nam khoảng 100 triệu USD. Mặc dù đây là con số không quá lớn so với quy mô nền kinh tế hơn 400 tỷ USD của Việt Nam, nhưng nó báo hiệu những thách thức mà các ngành sản xuất cần phải vượt qua để đón đầu xu thế.

Kế hoạch hành động kinh tế tuần hoàn (CEAP) của EU ra đời như một phần trụ cột của Thỏa thuận Xanh châu Âu, đáp ứng các nhu cầu hành động khẩn cấp về biến đổi khí hậu, thúc đẩy cạnh tranh kinh tế, nâng cao chất lượng sống con người và phát triển bền vững. CEAP lần đầu được EU thông qua vào tháng 12/2015.

Đến tháng 3/2020, kế hoạch hành động kinh tế tuần hoàn mới đã được Ủy ban châu Âu phê duyệt. Tiếp đó, tháng 3/2022, Chiến lược của EU về dệt may được đưa ra như một phần của CEAP, tạo ra động lực mạnh mẽ cho ngành công nghiệp dệt may châu Âu hướng tới sản xuất tuần hoàn và tiêu dùng bền vững.

Chiến lược dệt may của EU đưa ra nhiều yêu cầu khắt khe để các sản phẩm được thiết kế và sản xuất sao cho có tuổi thọ cao, dễ sửa chữa, tái sử dụng, tái chế, không chứa chất độc hại và tuân theo các nguyên tắc ghi nhãn sinh thái nghiêm ngặt. Từ góc độ tiêu dùng, người tiêu dùng EU sẽ hưởng lợi từ hàng dệt may chất lượng tốt hơn, giá cả hợp lý, trong khi các xu hướng tiêu dùng và thời trang nhanh sẽ dần lỗi thời.

Các nhà sản xuất phải chịu trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi giá trị, ngay cả khi sản phẩm trở thành chất thải. Việc đốt hoặc chôn lấp hàng dệt may sẽ được hạn chế tối đa. Phát triển các mô hình sản xuất tuần hoàn, biến chất thải thành tài nguyên mới là một yêu cầu bắt buộc.

Trong bối cảnh nhu cầu thị trường sụt giảm, ngành dệt may Việt Nam chỉ đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 40,324 tỷ USD trong năm 2023, giảm 9 % so với năm 2022 . Khi các doanh nghiệp đang vượt khó để duy trì đơn hàng và việc làm cho người lao động, những quy định mới của EU đặt ra thách thức không nhỏ.

Quy định của Liên minh châu Âu về các sản phẩm không gây phá rừng (EUDR) là một phần trong kế hoạch hành động rộng lớn hơn nhằm giải quyết nạn phá rừng và suy thoái rừng trên toàn cầu. EU là một trong những thị trường tiêu thụ lớn các mặt hàng nông sản có liên quan đến phá rừng như gia súc, ca cao, cà phê, dầu cọ, cao su, đậu nành và gỗ cũng như các sản phẩm liên quan như da, chocolate, đồ nội thất... Do vậy, EU tự nhận trách nhiệm và mong muốn nêu gương trong nỗ lực ngăn chặn phá rừng thông qua chính sách thương mại.

Chính thức có hiệu lực từ ngày 29/6/2023, Quy định mới của EU cấm nhập khẩu các mặt hàng nông sản và lâm sản nếu chúng được sản xuất trên những vùng đất có nguồn gốc từ phá rừng và suy thoái rừng kể từ sau ngày 31/12/2020. Các mặt hàng chính bị ảnh hưởng bao gồm gia súc, ca cao, cà phê, dầu cọ, cao su, đậu nành, gỗ và các sản phẩm có nguồn gốc từ chúng.

Mặc dù Việt Nam không nằm trong nhóm quốc gia có nguy cơ mất rừng cao nhờ các chính sách quản lý và bảo vệ rừng, song thách thức lớn nhất đối với các chuỗi cung ứng nông sản là việc thiếu cơ sở dữ liệu định vị diện tích rừng, truy xuất nguồn gốc và hệ thống giám sát chống phá rừng. Chứng minh nguồn gốc hợp pháp của các nguyên liệu như gỗ, cao su trong sản phẩm xuất khẩu sang EU cũng là thách thức khi chuỗi cung ứng phức tạp, manh mún và đất canh tác của nông hộ chưa được định danh rõ ràng.

Cơ hội và thách thức

Không thể phủ nhận rằng các tiêu chuẩn xanh là xu thế tất yếu, là phản ứng tích cực của thế giới trước tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường. Đối với Việt Nam, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội để chuyển đổi cơ cấu kinh tế, hình thành các ngành sản xuất xanh, sạch và bền vững. Tuy nhiên, nếu nhóm các nước phát triển đi quá nhanh và thiếu những hỗ trợ kỹ thuật, tài chính cho các nước đang phát triển, khoảng cách về trình độ phát triển sẽ ngày càng gia tăng, tạo ra những bất lợi cạnh tranh trong thương mại.

Để ứng phó hiệu quả, cần sự chung tay của Chính phủ, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng. Về phía Nhà nước, việc ban hành những hướng dẫn kịp thời, tăng cường năng lực kỹ thuật, thể chế để thích ứng với các tiêu chuẩn mới là cần thiết. Bên cạnh đó, cần chủ động tham gia đối thoại với EU để có những thỏa thuận có lợi cho doanh nghiệp Việt Nam. Cải thiện khung chính sách về khử carbon như loại bỏ dần điện than, thúc đẩy năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng và “xanh hóa” các ngành công nghiệp nặng như thép, xi măng là những nỗ lực quan trọng từ phía Chính phủ.

Đối với doanh nghiệp sản xuất trong các ngành có nguy cơ cao như thép, nhôm, lọc dầu, xi măng, giấy, thủy tinh, phân bón, năng lượng... việc xây dựng phương án giảm thiểu phát thải carbon trong sản xuất, lượng hóa và kiểm soát phát thải toàn chuỗi giá trị là yêu cầu cấp thiết khi xuất khẩu sang thị trường EU.

Đối với ngành dệt may, các doanh nghiệp cần nghiên cứu, đổi mới, đón đầu xu hướng tiêu dùng xanh. Giải pháp được đề xuất là sử dụng nguyên liệu tự nhiên, tái chế, thiết kế sản phẩm theo hướng tuần hoàn, tăng cường sử dụng năng lượng sạch, tái tạo, giảm nhiên liệu hóa thạch và tiết kiệm năng lượng.

Trong ngành nông nghiệp và lâm nghiệp, cần giám sát chặt chẽ các vùng có nguy cơ rủi ro cao, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về rừng, phân định các vùng theo mức độ rủi ro, đẩy nhanh ứng dụng công nghệ số, thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc, phổ biến quy định mới của EU tới các bên liên quan.

Việc các nước phát triển áp dụng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe đang đặt ra nhiều thách thức. Trong bối cảnh đó, để duy trì xuất khẩu – một động lực chính của tăng trưởng kinh tế, Việt Nam cần quyết liệt thực hiện chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Đây là con đường tất yếu để nền kinh tế phát triển bền vững, thoát nguy cơ tụt hậu. Quá trình chuyển đổi đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Chính phủ, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân nhằm tạo nên sức mạnh tổng hợp, giúp Việt Nam vượt qua thách thức, nắm bắt cơ hội trong tình hình mới.

CHÂU ÂU ĐANG KHƠI MÀO CUỘC ĐUA VŨ KHÍ HẠT NHÂN CHIẾN THUẬT

Trong bối cảnh cuộc xung đột tại Ukraine diễn biến phức tạp với những tuyên bố của giới chức phương Tây về khả năng gửi quân tham chiến, Quân đội Nga đã tuyên bố diễn tập vũ khí hạt nhân chiến thuật từ ngày 21-5.

Động thái trên đang tạo ra tiền lệ nguy hiểm vì vũ khí hạt nhân chiến thuật vẫn là vũ khí hủy diệt hàng loạt và hiện bị giới hạn bởi bất kỳ hiệp định hay thỏa thuận quốc tế nào, đặc biệt là tại châu Âu.

Không có giới hạn nào đối với vũ khí hạt nhân chiến thuật

Điểm khác biệt lớn nhất của vũ khí hạt nhân chiến thuật so với cấp chiến lược là chúng có hiệu suất công phá nhỏ hơn nhiều lần chỉ khoảng vài chục Kilotone. Chúng được thiết kế để sử dụng ngay trên chiến trường với tầm sát thương hiệu quả khoảng vài km tính từ tâm vụ nổ. Tuy nhiên, hiệu ứng hủy diệt của các loại vũ khí hạt nhân chiến thuật cũng vượt xa mọi loại vũ khí thông thường.

“Trong quá khứ, cả Liên Xô và Mỹ điều rất tích cực thử nghiệm vũ khí hạt nhân chiến thuật và sở hữu hàng nghìn đơn vị vũ khí dạng này. Dù đi theo nhiều hướng phát triển khác nhau, nhưng đặc điểm chung của đầu đạn hạt nhân chiến thuật là chúng phải nhỏ gọn, phù hợp để trang bị các loại vũ khí truyền thống như pháo binh, tên lửa, mìn…”, Giáo sư Vadim Kozyulin thuộc Viện Khoa học Quân sự Liên bang Nga cho biết.

Dù được trang bị số lượng lớn, nhưng vì sức hủy diệt và khả năng đẩy xung đột tới mức toàn diện, nên tất các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân chiến thuật chưa bao giờ sử dụng chúng trên chiến trường. Vấn đề này được hiểu đơn giản là khi sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật, chiến tuyến sẽ bị bao phủ bởi bụi phóng xạ đủ để hủy diệt cả bên tấn công và bên phòng thủ và sẽ không ai là người chiến thắng. Chính vì thế, vũ khí hạt nhân chiến thuật chủ yếu được dùng với nhiệm vụ răn đe, tương tự như vũ khí cấp chiến lược.

Theo chuyên gia quân sự Vadim Kozyulin, điểm đặc biệt của vũ khí hạt nhân chiến thuật là dù được phân loại là vũ khí hủy diệt hàng loạt, nhưng chúng không bị ràng buộc bởi bất kỳ quy định quốc tế nào. Nếu vũ khí hạt nhân chiến lược của Nga và Mỹ từng được giới hạn theo Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tiến công chiến lược (START) với khoảng 1.550 đầu đạn và 700 phương tiện vận chuyển chiến lược cho mỗi bên, thì kho vũ khí hạt nhân chiến thuật của hai quốc gia ở thời kỳ cao điểm có thể lên tới hàng chục nghìn đơn vị và không chịu bất kỳ sự giám sát hay ràng buộc bởi các hiệp định quốc tế nào.

Một vấn đề khác là các cường quốc hạt nhân hiện không có ý định giảm bớt kho vũ khí hạt nhân chiến thuật hiện có, mà thậm chí còn cắt bớt quy định cho phép sử dụng vũ khí hạt nhân. Sau khi Hiệp ước về Các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF) sụp đổ tại châu Âu, nguy cơ về vũ khí hạt nhân chiến thuật trở nên càng nguy hiểm với một bên là Nga và bên còn lại là Mỹ và các đồng minh phương Tây trong NATO.

Nguy cơ hiện hữu tại lục địa già

“Mỹ hiện có kho vũ khí hạt nhân chiến thuật khoảng 20.000 đơn vị, còn Nga vào khoảng gần 2.000 đơn vị”, Thượng tướng Vladimir Dvorkin, nguyên lãnh đạo Viện nghiên cứu Chiến lược số 4, Bộ Quốc phòng Nga nhận định.

Liên Xô trước đây và Nga hiện nay đã phá hủy phần lớn kho vũ khí hạt nhân chiến thuật vào đầu những năm 1990, khi loại biên dần các tổ hợp tên lửa chiến thuật Oka, Tochka và Luna, cũng như các tên lửa hành trình diệt hạm và phòng không chiến lược… Tuy nhiên, xu hướng này đang thay đổi gần đây. Quân đội Nga đang tái trang bị hàng loạt đầu đạn hạt nhân chiến thuật để cân bằng với chiến lược hạt nhân mới của Mỹ, đặc biệt là tại châu Âu. Đặc biệt là trong bối cảnh xung đột tại Ukraine chưa có dấu hiệu sớm hạ nhiệt.

“Trong chiến lược hạt nhân mới của Mỹ, vai trò của các đầu đạn hạt nhân hiệu suất thấp như vũ khí cấp chiến thuật được đánh giá cao. Người Mỹ đang sử dụng chúng như một biện pháp tăng cường răn đe chiến lược”, ông Vladimir Dvorkin nhận định.

Theo lời ông Vladimir Dvorkin, Mỹ đang nâng cấp tên lửa hành trình BGM-109 Tomahawk đáp ứng khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Điều quan trọng hơn là phía Nga sẽ không thể phân biệt được đâu là tên lửa Tomahawk thông thường, đâu là tên lửa mang đầu đạn hạt nhân. Những tên lửa như vậy hoàn toàn có thể được lắp đặt trong các giếng phóng Mk-41 thuộc tổ hợp phòng thủ tên lửa Aegis Ashore Mỹ đang triển khai tại khu vực Redzikowo, phía bắc Ba Lan.

Nằm trong các biện pháp đối trọng, Quân đội Nga đưa trở lại trang bị cối hạng nặng cỡ 240mm 2S4 Tyulpan. Dòng vũ khí hạng nặng này từng được quân đội Liên Xô sử dụng với mục đích mang vũ khí hạt nhân chiến thuật chống lại các đợt tấn công của NATO ở châu Âu. Cùng với đó, việc triển khai các tổ hợp tên lửa chiến thuật Iskander-M, Kalibr, Kinzhal có khả năng mang đầu đạn hạt nhân cũng đang được thực hiện.

Động thái trên của Nga và Mỹ cùng các đồng minh phương Tây dù âm thầm hay công khai cũng tạo ra cuộc chạy đua hạt nhân mới tại châu Âu. Tuy nhiên, một khi vũ khí hạt nhân được sử dụng, kể cả vũ khí hạt nhân chiến thuật, sẽ không có người chiến thắng cuối cùng trong chiến tranh!

EU-TRUNG QUỐC CẠNH TRANH ĐẦU TƯ KỸ THUẬT SỐ TẠI TRUNG Á

Trung Quốc và Liên minh châu Âu (EU) đẩy mạnh phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật số ở Trung Á để tăng cường hợp tác kinh tế và kết nối khu vực.

Để đạt được điều này, Trung Quốc đang tích cực thực hiện Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), còn EU đã hợp tác với các nước Trung Á từ năm 2022 thông qua các dự án được triển khai trong khuôn khổ Sáng kiến Cửa ngõ Toàn cầu.

Ngoài ra, Bắc Kinh và Brussels đều nhằm mục đích mở rộng ảnh hưởng địa chính trị và thiết lập vị thế dẫn đầu về công nghệ bằng cách thúc đẩy các tiêu chuẩn và công nghệ của riêng mình. Mặc dù cách tiếp cận của EU được cho là minh bạch và chú trọng đến nhân quyền, nhưng khu vực này phải đối mặt với những thách thức khi cạnh tranh với các khoản đầu tư sâu rộng và nhanh chóng của Trung Quốc.

Sự gần gũi về mặt địa lý và việc Trung Quốc sẵn sàng thực hiện các khoản đầu tư lớn đã mang lại cho nước này một lợi thế đáng kể ở Trung Á. Các quốc gia Trung Á đặc biệt quan tâm đến việc hợp tác với Trung Quốc thông qua các sáng kiến như BRI và Con đường tơ lụa kỹ thuật số, nhằm phát triển kết nối kỹ thuật số, được coi là điều cần thiết cho các nền kinh tế hiện tại và tương lai.

Tính chất không giáp biển của Trung Á khiến khu vực này bị ngắt kết nối với các mạng cáp quang lớn, khiến băng thông rộng chất lượng trở nên cực kỳ đắt đỏ. Tính đến năm 2021, chỉ có 38% người dân ở Kyrgyzstan được truy cập Internet. Sự thiếu kết nối này là trở ngại lớn đối với tiềm năng của các dự án phát triển.

Nắm được điều này, các doanh nghiệp Trung Quốc như Huawei hiện chiếm 80% mạng lưới viễn thông của Kyrgyzstan và cung cấp lần lượt 90% và 70% phần cứng cho hai công ty viễn thông hàng đầu Kyrgyzstan là Sky Mobile và Alfa Telecom. Năm 2019, Tập đoàn Xuất nhập khẩu Điện tử Quốc gia Trung Quốc (CEIEC), chuyên cung cấp các giải pháp quốc phòng và an ninh cho thị trường bên ngoài, đã tặng miễn phí camera nhận dạng khuôn mặt cho chính quyền thành phố Bishkek, với đủ công suất để bao phủ mọi con phố trong thành phố.

Trong khi đó, mặc dù chậm hơn, nhưng vào năm 2022, EU đã khởi động hai dự án hàng đầu theo sáng kiến Cửa ngõ toàn cầu, một trong số đó tập trung vào phát triển kết nối kỹ thuật số ở Trung Á. Sáng kiến này nhằm tăng cường khả năng tiếp cận Internet an toàn cho các doanh nghiệp và người dân ở Trung Á thông qua kết nối vệ tinh. EU sẽ tài trợ ít nhất 40 triệu euro cho hỗ trợ quản lý kỹ thuật và đầu tư cơ sở hạ tầng, với sự tham gia bổ sung của các quốc gia thành viên và các tổ chức tài chính quốc tế.

Theo Eldaniz Gusseinov, nhà nghiên cứu không thường trú tại Trung tâm Nghiên cứu Á-Âu Heydar Aliyev của Đại học Ibn Haldun, Istanbul, các hỗ trợ kỹ thuật sẽ hỗ trợ phát triển quản trị ở các quốc gia, bao gồm cải cách viễn thông, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các trạm mặt đất có điểm trao đổi internet tích hợp và trung tâm dữ liệu xanh sẽ được triển khai ở Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Uzbekistan, và được kết nối với cơ sở hạ tầng băng thông rộng hiện có.

EU đặt mục tiêu trở thành đối tác góp phần đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của Trung Á. Đại diện cấp cao của EU Josep Borrell nhấn mạnh rằng Trung Á đang tìm cách đa dạng hóa các mối quan hệ của mình và coi EU là “đối tác được lựa chọn”. Ông Borrell lưu ý rằng EU nên tăng cường quan hệ với Trung Á và tận dụng tiềm năng to lớn mà khu vực này mang lại trong việc cung cấp năng lượng, nguyên liệu thô quan trọng và các hành lang vận tải mới không phụ thuộc vào Nga.

Kết nối kỹ thuật số đóng vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa và củng cố mối quan hệ của các nước Trung Á với các đối tác bên ngoài, đặc biệt là EU.

Đây được coi là yếu tố nền tảng, giúp các quốc gia Trung Á trở nên cạnh tranh hơn và ít phụ thuộc hơn vào một số đối tác nhất định. Bằng cách cải thiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, các quốc gia Trung Á có thể thu hút đầu tư tốt hơn, tạo thuận lợi cho thương mại và đảm bảo rằng con đường phát triển của họ là bền vững và toàn diện, phù hợp với các mục tiêu rộng lớn hơn của EU và Trung Quốc cho khu vực.

Theo Andrew Gundal, nhà phân tích địa chính trị Trung Á, cả EU và Trung Quốc đều đặt mục tiêu thiết lập vị trí dẫn đầu về công nghệ ở Trung Á, nhưng trọng tâm của họ khác nhau. Trung Quốc nhấn mạnh việc triển khai phần cứng và cơ sở hạ tầng, như mạng viễn thông tiên tiến và hệ thống giám sát.

Việc triển khai mạng 5G, công nghệ nhận dạng khuôn mặt và trung tâm dữ liệu của Huawei ở Trung Á cho thấy sự tập trung của Trung Quốc vào việc cung cấp các giải pháp công nghệ tiên tiến một cách nhanh chóng. Trong khi EU tập trung vào việc phát triển các khung pháp lý mạnh mẽ và thúc đẩy các hoạt động phát triển bền vững, bên cạnh quản trị kỹ thuật số, công nghệ xanh và an ninh mạng.

Tuy nhiên, chuyên gia này nói thêm, các chính phủ trong khu vực thường tìm kiếm giải pháp phát triển nhanh chóng và các dự án của Trung Quốc thường được chú trọng nhiều hơn. Ngược lại, các khoản đầu tư của EU tuy lớn nhưng lại đòi hỏi sự chặt chẽ hơn về mặt thủ tục và tiền hành với thời gian dài hơn.

VỤ BÊ BỐI MÁU BẨN RÚNG ĐỘNG NƯỚC ANH

Tháng 5 này, nhiều tin tức về các sự kiện quốc tế quan trọng lần lượt ập đến thực sự khiến người ta choáng váng. Tuy nhiên, trong số những sự kiện trọng đại này, có một tin còn gây chấn động hơn, đó chính là “vụ bê bối máu bẩn” ở Anh.

Ngày 20/5 vừa qua, Vương quốc Anh đã công bố báo cáo dữ liệu về “sự kiện máu nhiễm bẩn ”. Kết quả điều tra cho thấy số người nhiễm bệnh đã lên tới 30.000, số người chết đã vượt quá 3.000 và vẫn đang tăng lên. Cần biết rằng, tổng dân số nước Anh chỉ hơn 60 triệu người nên ảnh hưởng của vụ việc này có thể tưởng tượng được nghiêm trọng đến mức nào.

Thủ tướng Anh Sunak gọi ngày 20/5 là “ngày nhục nhã của nước Anh” vì vụ bê bối máu nhiễm bẩn khiến hàng chục nghìn người nhiễm HIV-AIDS và virus viêm gan C được xác nhận là “sự thất bại và thiếu sót công minh trong quản lý” của các chính phủ kế nhiệm. Ông Sunak đã xin lỗi người dân trước Quốc hội và hứa sẽ bồi thường cho các nạn nhân bằng mọi giá.

Vụ bê bối máu nhiễm bẩn này được gọi là thảm họa tồi tệ nhất về chế độ chăm sóc sức khỏe trong lịch sử (NHS) Vương quốc Anh. Chính quyền Anh đã xây dựng kế hoạch “bồi thường toàn diện” cho các nạn nhân và người thân, dự kiến tổng trị giá hơn 10 tỷ bảng Anh.

Thủ tướng Sunak nói trong bài phát biểu tại Hạ viện: “Thay mặt chính phủ hiện nay và mọi chính phủ kể từ những năm 1970, tôi rất xin lỗi... Tôi muốn bày tỏ sự hối tiếc sâu sắc và lời xin lỗi rõ ràng về sự bất công khủng khiếp này”. Tuy nhiên, truyền thông Anh không chấp nhận điều này và cực lực phê phán vụ việc là “phản bội” và “dối trá”, gọi đây là “thảm họa y tế tồi tệ nhất” trong lịch sử nước Anh.

Tuy nhiên, không thể không nhắc tới việc cung cấp máu của Mỹ. Dữ liệu cho thấy Mỹ cung cấp tới 70% lượng máu hiến tặng của toàn thế giới. Theo dữ liệu, doanh thu từ xuất khẩu máu của Mỹ lên đến 43 tỷ USD vào năm 2022, trở thành một ngành công nghiệp quan trọng hỗ trợ nền kinh tế. Vậy, việc cung cấp máu ở Mỹ đã bắt đầu như thế nào?

Để khuyến khích người hiến máu, họ quảng cáo có thể được nhận 40 USD cho một lần hiến máu. Điều này rất hấp dẫn đối với những người nghèo khổ, sống khó khăn. Dần dần, các cơ sở y tế đã thiết lập nhiều trạm hiến máu ở các khu ổ chuột để chuyên nhận máu của những người nghèo.

Tuy nhiên, điều thực sự mang lại nguồn máu lại là… các nhà tù ở khắp nước Mỹ. Ở những nơi đó, hàng ngàn tù nhân có thể trở thành người hiến máu miễn phí. Các tổ chức y tế Mỹ tìm đến và bắt đầu cái gọi là “hợp tác” với các nhà tù lớn và một chuỗi cung cấp máu đã hình thành.

Vụ bê bối máu nhiễm bẩn ở Anh bắt đầu từ những năm 1970 đến đầu những năm 1990. Vào thời điểm đó, Anh đang gặp khó khăn trong việc tự túc hiến máu, đã tìm đến đồng minh Mỹ để được giúp đỡ nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.

Tuy nhiên, một số đơn vị máu nhập khẩu này được lấy từ những người hiến máu có nguy cơ cao như tù nhân và người nghiện ma túy, dẫn đến một số máu bị nhiễm HIV-AIDS và virus viêm gan C.

Sự kiện này cuối cùng đã bùng nổ sau 50 năm. Khi Thủ tướng Anh Sunak công khai xin lỗi về “vụ bê bối máu bẩn” đã gây chấn động thế giới, và khiến chính phủ Anh mất uy tín. Điều gây sốc hơn nữa là một vụ như vậy đã xảy ra cách đây 50 năm nhưng bị ém nhẹm. Khi đó, một bác sĩ khi xét nghiệm máu đã phát hiện máu nhập từ Mỹ có chứa một lượng lớn virus gây bệnh, nhưng sự việc đã bị dập đi và giấu nhẹm.

Năm 1989, hơn 1.200 người mắc bệnh máu khó đông đã bị nhiễm HIV-AIDS do bị truyền máu “bẩn”. Một người đã kiện lên tòa án, nhưng cuối cùng vụ kiện đã giải quyết vấn đề bằng thỏa thuận nhận số tiền bồi thường là 20.000 bảng Anh.

Năm 2017, khi số ca nhiễm bệnh liên tiếp gia tăng, Thủ tướng Anh khi đó là bà Theresa May đã tuyên bố mở một cuộc điều tra về sự cố y tế nghiêm trọng này. Tuy nhiên, nhiều bác sĩ chủ trị tham gia điều trị các bệnh nhân và cán bộ điều tra đã qua đời từ lâu, khiến cuộc điều tra trở nên phức tạp.

Điều đáng sợ hơn nữa là các nạn nhân không chỉ có ở duy nhất Vương quốc Anh; các nước Pháp, Nhật Bản, Italy… cũng đã nhập khẩu “máu bẩn” và cũng đã xảy ra các vụ lây nhiễm ở quy mô khác nhau.

Sự kiện “ ô nhiễm máu ” ở Anh bùng phát lần này được cho thực chất là một phần của cuộc đấu tranh chính trị. Để tranh giành quyền lực và lợi ích, các đảng phái khác ở Anh đã lợi dụng vụ việc này để tấn công phe Đảng Bảo thủ. Giải pháp cuối cùng không gì khác là tìm lấy người chịu trách nhiệm, bồi thường các nạn nhân và thân nhân một ít USD, sau đó sự việc sẽ kết thúc.

Nguồn: The Saigon Times; Báo Quốc Tế; Quân Đội Nhân Dân; Diễn Đàn Doanh Nghiệp; Soha

Xem thêm:
Về trang trước

Chủ đề:

Bình luận và đánh giá
Gửi nhận xét đánh giá

Việt Nam

Người Việt hải ngoại

EU

Thế giới

Lên đầu trang