Sau động thái của Mỹ đối với Đức, Thủ tướng Ba Lan cảnh báo NATO đang ‘tan rã’

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cảnh báo Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đang “tan rã” sau khi Mỹ tuyên bố sẽ rút hàng nghìn binh sĩ khỏi Đức.

“Mối đe dọa lớn nhất đối với cộng đồng xuyên Đại Tây Dương không phải là kẻ thù bên ngoài, mà là sự tan rã đang diễn ra của liên minh chúng ta. Tất cả chúng ta phải làm những gì cần thiết để đảo ngược xu hướng tai hại này”, ông Donald Tusk viết trên mạng xã hội.

Cảnh báo của ông Tusk được đưa ra sau khi Mỹ công bố kế hoạch rút khoảng 5.000 binh sĩ khỏi Đức trong vòng 6 đến 12 tháng tới.

Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump đã kêu gọi giảm sự hiện diện quân sự ở Đức ngay từ nhiệm kỳ đầu tiên của mình, nhưng việc thu hẹp quy mô đã được đẩy nhanh trong tuần này sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói rằng Mỹ đang bị “làm bẽ mặt” trong các cuộc đàm phán với Iran.

Hôm 30-4, trong một bài đăng trên Truth Social, ông Trump nói rằng ông Merz nên tập trung hơn vào việc chấm dứt chiến sự ở Ukraine và “đất nước tan vỡ của ông ấy” hơn là can thiệp vào các cuộc đàm phán.

Một quan chức cấp cao giấu tên của Lầu Năm Góc cho rằng những phát ngôn gần đây của Đức là “không phù hợp và không hữu ích”. “Tổng thống đang phản ứng đúng đắn trước những phát ngôn phản tác dụng này”, quan chức này nói.

Như một phần của quyết định giảm sự hiện diện quân sự ở Đức, kế hoạch thời cựu Tổng thống Mỹ Donald Biden về việc triển khai một tiểu đoàn tên lửa tầm xa Tomahawk của Mỹ đến Đức cũng đã bị hủy bỏ. Đây là đòn giáng mạnh vào Đức, quốc gia vốn đã thúc đẩy động thái này như một biện pháp răn đe mạnh mẽ đối với Nga.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius đã đón nhận quyết định của Mỹ một cách bình thản khi ông nói rằng việc rút quân một phần đã được dự đoán trước và sẽ ảnh hưởng đến sự hiện diện hiện tại của gần 40.000 binh sĩ Mỹ đồn trú tại Đức.

“Chúng ta, người châu Âu, phải gánh vác nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh của chính mình”, Bộ trưởng Pistorius nói, đồng thời cho biết thêm, “Đức đang đi đúng hướng” bằng cách mở rộng lực lượng vũ trang, đẩy nhanh việc mua sắm quân sự và xây dựng cơ sở hạ tầng.

Đức là địa điểm đóng quân lớn nhất của quân đội Mỹ ở châu Âu, đóng vai trò là trung tâm huấn luyện quan trọng với hơn 35.000 quân nhân tại ngũ. Lầu Năm Góc không cho biết căn cứ nào sẽ bị ảnh hưởng, cũng như liệu binh lính sẽ trở về Mỹ hay được tái triển khai ở trong châu Âu hoặc nơi khác.

Một phát ngôn viên của NATO cho biết liên minh đang làm việc với Mỹ để hiểu rõ chi tiết về quyết định này.

Tổng thống Trump: Mỹ sẽ rút 'nhiều hơn' 5.000 binh sĩ khỏi nước Đức

Tổng thống Donald Trump cho biết Mỹ có kế hoạch cắt giảm quân số tại Đức vượt xa con số 5.000 binh sĩ do Lầu Năm Góc công bố, trong bối cảnh căng thẳng với châu Âu gia tăng vì xung đột ở Iran.

Tổng thống Donald Trump hôm thứ Bảy (2/5) cho biết Mỹ có kế hoạch rút "nhiều hơn đáng kể" so với con số 5.000 binh sĩ mà Lầu Năm Góc công bố ban đầu.

"Chúng ta sẽ cắt giảm mạnh, và sẽ cắt giảm nhiều hơn 5.000 người", ông Trump nói với các phóng viên ở Nam Florida khi ông chuẩn bị di chuyển lên chuyên cơ Không lực Một.

Những tuyên bố của Tổng thống Trump được đưa ra chưa đầy một ngày sau khi Lầu Năm Góc thông báo Mỹ sẽ rút khoảng 5.000 binh sĩ trong vòng 6 đến 12 tháng tới "sau khi đánh giá kỹ lưỡng về bố trí lực lượng của Mỹ tại châu Âu".

Tổng thống Mỹ đã báo trước về việc cắt giảm này vào đầu tuần sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói rằng Mỹ đang bị Iran "làm bẽ mặt". Động thái này diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Washington và các đồng minh châu Âu căng thẳng liên quan đến cuộc xung đột ở Iran. Ông Trump cũng từng chỉ trích các đồng minh không hỗ trợ đủ và cảnh báo có thể tiếp tục cắt giảm quân tại các nước khác như Ý và Tây Ban Nha.

Về phía Đức, Bộ trưởng Quốc phòng Boris Pistorius cho rằng quyết định này là "có thể dự đoán được từ trước", đồng thời nhấn mạnh châu Âu cần đảm nhận vai trò lớn hơn trong việc bảo đảm an ninh của chính mình.

Chủ tịch các ủy ban quân sự quan ngại kế hoạch rút quân

Trong khi đó, hai lãnh đạo Ủy ban Quân sự Quốc hội Mỹ là Thượng nghị sĩ Roger Wicker và Hạ nghị sĩ Mike Rogers bày tỏ "quan ngại sâu sắc" về kế hoạch rút quân. Họ kêu gọi duy trì hiện diện quân sự tại châu Âu, thậm chí cân nhắc tái bố trí lực lượng sang sườn phía đông nhằm củng cố năng lực răn đe của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

"Đức đã đáp lại lời kêu gọi chia sẻ gánh nặng lớn hơn của Tổng thống Trump, tăng đáng kể chi tiêu quốc phòng và cung cấp quyền tiếp cận, căn cứ và không phận thuận lợi cho lực lượng Mỹ hỗ trợ Chiến dịch Epic Fury", hai quan chức cho biết.

Thượng nghị sĩ bang Mississippi và nghị sĩ bang Alabama cho biết rằng "bất kỳ thay đổi đáng kể nào đối với bố trí lực lượng của Mỹ ở châu Âu đều cần một quy trình xem xét kỹ lưỡng và phối hợp chặt chẽ với Quốc hội và các đồng minh của chúng ta", đồng thời bày tỏ kỳ vọng Lầu Năm Góc sẽ tham vấn các ủy ban giám sát về quyết định này.

Sự hiện diện quân đội Mỹ tại Đức

Theo trang web quân sự của Đức, căn cứ không quân Ramstein - nơi đặt trụ sở của Lực lượng Không quân Mỹ tại châu Âu, là một trung tâm chiến lược, đóng vai trò đầu não cho các hoạt động không quân và cũng là cơ sở quan trọng của NATO.

Giới quan sát cho rằng quy mô và tốc độ rút quân thực tế sẽ phụ thuộc vào các tính toán chiến lược của Washington cũng như mức độ phối hợp với Quốc hội và các đồng minh trong thời gian tới.

Châu Âu bất an khi chiếc ô bảo trợ của Mỹ mỏng dần

Việc Mỹ rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức không khiến Berlin quá quan ngại. Điều làm giới lãnh đạo châu Âu bất an hơn là cảm giác Washington đang từng bước thu hẹp cả vai trò bảo trợ an ninh lẫn chỗ dựa kinh tế mà lục địa này phụ thuộc suốt nhiều thập kỷ.

Giới phân tích cho rằng động thái cắt giảm quân số chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Những đòn giáng nặng nề hơn với châu Âu đến từ việc Tổng thống Donald Trump tăng thuế với ô tô châu Âu, đảo ngược kế hoạch triển khai tên lửa tầm xa tại Đức và những hệ lụy quân sự, kinh tế ngày càng rõ từ cuộc chiến với Iran.

“Những điều đó nghiêm trọng hơn nhiều so với việc cắt giảm tượng trưng 5.000 quân,” ông Thorsten Benner, Giám đốc Viện Chính sách Công Toàn cầu tại Berlin, nhận định. “Cả việc kho vũ khí Mỹ cạn kiệt nhanh chóng vì tiêu tốn lượng lớn tài sản quân sự quý giá trong chiến tranh Iran cũng vậy.”

Ngày 2-5, các quan chức quốc phòng cấp cao Mỹ cho biết Lầu Năm Góc sẽ rút một lữ đoàn lục quân khỏi Đức trong vòng 6 đến 12 tháng tới, chỉ ít ngày sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz công khai chỉ trích Mỹ không có chiến lược thoát khỏi cuộc chiến Iran.

Một quan chức cấp cao Mỹ ngày 3-5 tiếp tục đưa ra thông điệp cứng rắn rằng ông Trump, các đối thủ của Mỹ và toàn thế giới đang theo dõi cách những nước châu Âu như Đức hành xử, đặc biệt tại Trung Đông.

Đức hiện là trung tâm hậu cần quan trọng nhất trong mạng lưới 85.000 binh sĩ Mỹ đồn trú tại châu Âu, với căn cứ không quân Ramstein lâu nay đóng vai trò đầu mối cho các chiến dịch ở Afghanistan, Iraq và gần đây là Iran.

Tuy nhiên, đợt cắt giảm lần này chỉ tương đương khoảng 14% trong tổng số 36.000 quân Mỹ tại Đức và thấp hơn nhiều so với kế hoạch rút 12.000 quân mà ông Trump từng thúc đẩy trong nhiệm kỳ đầu.

Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho rằng việc Mỹ từng bước thu hẹp hiện diện quân sự tại châu Âu là điều “đã có thể dự báo”, trong khi NATO nhấn mạnh diễn biến này càng cho thấy châu Âu phải gánh vác nhiều hơn trách nhiệm an ninh của chính mình.

Tuy nhiên, với Berlin, việc rút quân chưa phải tín hiệu đáng ngại nhất. Mỹ đã từ bỏ kế hoạch triển khai một tiểu đoàn vận hành tên lửa hành trình Tomahawk và tên lửa siêu vượt âm Dark Eagle tại Đức theo thỏa thuận được chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden ký năm 2024 nhằm tăng cường năng lực răn đe Nga sau chiến sự Ukraine.

Ông Nico Lange, Giám đốc Viện Phân tích Rủi ro và An ninh Quốc tế Đức, cho rằng khoảng trống đáng lo nhất hiện nay là châu Âu vẫn chưa nước nào sở hữu hệ thống răn đe thông thường tầm xa tương đương Mỹ. “Tất cả điều này đồng nghĩa rủi ro an ninh của châu Âu đang tăng lên,” ông nói.

Ngay tại Washington, nhiều nghị sĩ lưỡng đảng cũng chỉ trích thông báo rút quân vì cho rằng nó có thể làm suy yếu lợi ích chiến lược của Mỹ.

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk thậm chí cảnh báo: “Mối đe dọa lớn nhất với cộng đồng xuyên Đại Tây Dương không phải các kẻ thù bên ngoài, mà là sự tan rã đang diễn ra của chính liên minh chúng ta.”

Không chỉ là vấn đề quân sự, nhiều lãnh đạo châu Âu còn lo ngại đây là tín hiệu mới cho thấy chính quyền ông Trump đang từng bước hạ nhiệt quan hệ với Tổng thống Nga Vladimir Putin, sau khi Mỹ đình chỉ các biện pháp siết trừng phạt dầu mỏ Nga trong bối cảnh Iran phong tỏa Eo biển Hormuz.

Dưới thời ông Merz, Đức đã tăng mạnh chi tiêu quân sự và đẩy nhanh mua sắm quốc phòng với mục tiêu trở thành lực lượng quân sự thông thường lớn nhất châu Âu vào năm 2029. Tuy nhiên, châu Âu chưa thể giảm phụ thuộc vào Mỹ nhanh như mong muốn, trong khi kho vũ khí Mỹ lại hao hụt nhanh chóng sau chiến dịch quân sự tại Iran.

Nếu mặt trận quân sự khiến Berlin lo về năng lực phòng thủ, thì mặt trận kinh tế lại trực tiếp bào mòn nguồn lực để Đức theo đuổi tham vọng tái vũ trang.

Xuất khẩu của Đức sang Mỹ, vốn là thị trường bù đắp quan trọng khi thị phần tại Trung Quốc sụt giảm kéo dài, đã lao dốc kể từ khi ông Trump phát động chiến tranh thương mại với châu Âu năm ngoái. Cùng lúc, giá năng lượng tăng mạnh sau xung đột Iran và mức thuế ôtô châu Âu bị nâng từ 15% lên 25% càng đẩy nền công nghiệp trụ cột của Đức vào thế khó.

Chính phủ Đức đã buộc phải hạ mạnh dự báo tăng trưởng năm nay, trong khi niềm tin doanh nghiệp rơi xuống mức thấp nhất 6 năm.

Kinh tế trì trệ kéo dài cũng đang thu hẹp nhanh dư địa chính trị trong nước của ông Merz. Đức lúc này không chỉ đối mặt nguy cơ chiếc ô an ninh từ Mỹ mỏng đi, mà còn phải giải bài toán khó hơn, đó là làm sao tự tăng cường phòng thủ trong khi chính nền tảng kinh tế chống lưng cho tham vọng đó đang suy yếu.

Nguồn: 24h; Hà Nội Mới