Đức đào tạo nghề vẫn thiếu hụt, dù du học nghề tăng, Việt Nam kỷ lục 7.100 người

Số liệu thống kê
Theo Cục Thống kê Liên bang công bố hôm thứ Năm vừa qua, mặc dù số lượng du học nghề nước ngoài tăng đáng kể, số lượng hợp đồng đào tạo mới tại Đức vẫn giảm trong năm ngoái 2024. Tổng cộng có khoảng 475.100 hợp đồng đào tạo đã được ký kết, giảm 1,0% so với năm 2023. Số lượng hợp đồng mới đối với học sinh bản địa Đức giảm tới 4%, trong khi số lượng hợp đồng mới do du học nghề mang quốc tịch nước ngoài ký kết đã tăng 17%, nhưng vẫn không bù đắp nổi sự thiếu hụt từ du học nghề người bản địa.
Tình hình trên đã kéo dài trong 10 năm qua. Trong khi tổng số hợp đồng đào tạo mới giảm 8% từ năm 2014 đến năm 2024, thì số lượng du học nghề nước ngoài đã tăng gần gấp đôi 93% với khoảng 70.000 học sinh.

Du học nghề Việt đông nhất
Năm ngoái, du học nghề Việt nhập cảnh sang Đức 7.100 người.  Syria đứng thứ 2 với 6.800, tiếp theo Ukraine 5.800. Theo số liệu thống kê, số lượng người Ukraine tăng gần gấp ba lần. Người Việt Nam tăng 2.700 / 7.100. Ngược lại, công dân Syria ký hợp đồng đào tạo ít hơn giảm khoảng 110 học sinh.

Các ngành nghề lựa chọn
Năm ngoái, phụ nữ thường chọn nghề trợ lý y khoa, 16.100, tiếp theo là trợ lý văn phòng 15.200 và trợ lý nha khoa 12.800. Năm 2023, trợ lý quản lý văn phòng vẫn là nghề phổ biến nhất đối với phụ nữ.
Có 5 ngành nghề đào tạo phổ biến nhất đối với nam học nghề: Kỹ thuật cơ điện tử ô tô giữ vị trí đầu tiên với 22.700 hợp đồng mới. Chuyên gia công nghệ thông tin 15.300 đứng thứ 2 và kỹ thuật viên điện tử 14.000 đứng thứ ba.
Tổng cộng có gần 1,22 triệu học sinh đã ký hợp đồng đào tạo tính đến hết năm 2024. Trong số này, 56% vẫn thuộc lĩnh vực công nghiệp và thương mại chừng 688.500 người, tiếp theo là các ngành nghề thủ công nghiệp với 28%, khoảng 341.000 người. Tiếp nữa là các ngành nghề tự do với 112.100 người, tương đương 9%, và khu vực dịch vụ công với 3%, khoảng 41.500 người.

Bài học lao động xuất khẩu người Việt thời DDR, nhập cư thành công nhất

Do nhu cầu lao động của các doanh nghiệp nhà nước không thể đáp ứng được, Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và Cộng hòa Dân chủ Đức DDR đã ký kết một thỏa thuận về tuyển dụng lao động Việt Nam tại các doanh nghiệp CHDC Đức. Cho đến khi Bức tường Berlin sụp đổ, người Việt Nam là nhóm người "lao động hợp đồng (hoặc còn gọi lao động xuất khẩu)" lớn nhất, với gần 60.000 lao động. Vai trò của họ đã được xác định rõ ràng: Họ làm việc, chứ không phải ở lại cư trú ở Đức, nên không cần hòa nhập, và tránh tham gia các hoạt động xã hội Đức càng nhiều càng tốt.
Vào thời điểm Bức tường Berlin sụp đổ, có khoảng 200.000 lao động nước ngoài sống tại CHDC Đức, trong đó có một lượng lớn người Việt.

Người lao động, không phải công dân Đức
Vào những năm 1980, Đông Đức phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng. Cùng lúc đó, nền kinh tế Việt Nam cũng suy thoái sau khi Chiến tranh kết thúc. Với thỏa thuận xuất khẩu lao động của chính phủ hai bên, Việt Nam  đã đưa hàng chục nghìn thanh niên Việt Nam đến Đông Đức làm việc trong các nhà máy, xưởng đóng tàu và các doanh nghiệp khác. Đến cuối những năm 1980, họ trở thành nhóm lao động nước ngoài lớn nhất tại Đông Đức, chiếm hơn 60%.
Các thỏa thuận này được thể hiện bằng những thuật ngữ như "viện trợ xã hội chủ nghĩa" và "đoàn kết quốc tế". Mặc dù vậy, sự đối xử bình đẳng theo luật lao động và an sinh xã hội đã giúp người lao động nước ngoài hòa nhập vào nền kinh tế Đông Đức. Tuy nhiên, việc hòa nhập xã hội sâu hơn không vì lợi ích của các quốc gia tham gia hai bên. Hợp đồng lao động thường có hiệu lực trong bốn năm và có thể gia hạn.

Sống theo những quy tắc nghiêm ngặt
Cuộc sống của lao động hợp đồng Việt Nam vẫn thuộc nhà nước Việt Nam quản lí. Họ thường ở trong các ký túc xá do công ty sở hữu thuê, với diện tích sống được phân bổ. Các quy định nghiêm ngặt như thăm nom sinh  hoạt được quản lí. Phụ nữ mang thai phải đối mặt với một quyết định khó khăn: trở về Việt Nam hoặc phá thai. Việc đoàn tụ gia đình không được đảm bảo.
Một phần tiền lương của họ, khoảng 12% được trả cho nhà nước Việt Nam. Mức độ bình đẳng mà họ được đối xử trong các công ty phụ thuộc vào từng doanh nghiệp.

Sự sụp đổ của Bức tường Berlin và cuộc bạo lực tấn công người Việt ở Rostock năm 1992
Sự sụp đổ của Bức tường Berlin năm 1989 đánh dấu một bước ngoặt sâu sắc đối với lao động hợp đồng Việt Nam. Với sự sụp đổ của CHDC Đức, họ không chỉ mất việc làm mà còn mất cả nền tảng pháp lý và kinh tế cho sự tồn tại của mình. Nhiều doanh nghiệp đóng cửa, và chính quyền mới đặt ra cho lao động hợp đồng một lựa chọn khó khăn: hoặc được hưởng tiền thưởng về nước để trở về Việt Nam, hoặc là ở lại Đức mà không có tư cách pháp lý ổn định. 
Tâm lý xã hội Đức sau khi tái thống nhất nước Đức được đặc trưng bởi tâm lý bài ngoại ở nhiều nơi, như vào tháng 08.1992, tâm lý này đã bùng phát trong cuộc tấn công ký túc xá người Việt (và người nước ngoài) ở Rostock-Lichtenhagen. Hàng trăm phần tử tân Quốc xã và cư dân địa phương đã tấn công một trung tâm tiếp nhận người tị nạn và khu ký túc xá gần đó dành cho cộng đồng người Việt. Sự việc đã xảy ra cách đây 33 năm. Vụ việc đã trở thành biểu tượng của những căng thẳng và phân biệt chủng tộc vốn đã tồn tại trong cấu trúc của xã hội CHDC Đức và càng trở nên trầm trọng hơn sau khi tái thống nhất bởi truyền thông và sự hỗn loạn của bộ máy hành chính.

Con đường tự hành nghề
Sự bất ổn về pháp lý và kinh tế, hợp đồng lao động thường không cụ thể, công việc không khai báo, và những thách thức về đời sống, như tìm nhà ở mà không có hợp đồng lao động dài hạn hoặc giấy phép lưu trú không chắc chắn đã buộc nhiều lao động hợp đồng cũ phải bươn chải để có thể ở lại Đức. Nhiều người trong số họ bắt đầu kinh doanh nhỏ như hàng dệt may hoặc quầy hàng bán thực phẩm, mang lại cho họ thu nhập hợp pháp và một tương lai có thể yên tâm. Mãi đến năm 1997, một sự thay đổi trong luật ngoại kiều mới công nhận tư cách cư trú hợp pháp của họ.

Thuộc nhóm nhập cư thành công nhất
Ngày nay, hơn ba thập kỷ sau khi thống nhất đất nước, cộng đồng người Việt là một trong những nhóm nhập cư thành công nhất tại Đức. Nhiều cựu lao động hợp đồng và con cháu của họ làm việc trong các ngành dịch vụ ăn uống, bán lẻ hoặc các ngành dịch vụ khác. Các cửa hàng, nhà hàng và chợ Á châu giờ đây hòa quyện vào bức tranh chung của các địa phương Đức.

Đức Việt Online